مقدمه
اکسیژنتراپی هایپرباریک (Hyperbaric Oxygen Therapy – HBOT) یکی از روشهای درمانی نوین و مؤثر است که در سالهای اخیر در مراکز پزشکی مدرن برای بهبود بسیاری از بیماریها و آسیبهای مزمن مورد استفاده قرار گرفته است. در این روش، بیمار درون محفظهای ویژه قرار میگیرد و اکسیژن خالص را تحت فشاری بالاتر از فشار اتمسفر تنفس میکند. نتیجه این فرآیند، افزایش اکسیژن محلول در خون و رساندن اکسیژن بیشتر به بافتهای بدن است — امری که موجب تسریع ترمیم زخمها، کاهش التهاب، و حتی بازسازی بافتهای آسیبدیده میشود.
اما بسیاری از بیماران پیش از شروع این درمان، سؤالات متعددی دارند:
فرآیند درمان دقیقاً از کجا آغاز میشود؟
آیا نیاز به آمادگی خاصی وجود دارد؟
چند جلسه درمان لازم است تا نتایج قابلتوجهی حاصل شود؟
در این مقاله، تمام مراحل انجام اکسیژنتراپی هایپرباریک را از لحظه مراجعه تا دستیابی به نتیجه نهایی به زبان ساده توضیح میدهیم.
بخش اول: ارزیابی اولیه و پذیرش بیمار
۱. مراجعه به پزشک متخصص
اولین مرحله، مشاوره با پزشک واجد صلاحیت (معمولاً پزشک عمومی آموزشدیده در اکسیژنتراپی یا متخصص طب هایپرباریک) است. در این جلسه، وضعیت عمومی بیمار بررسی و هدف از درمان مشخص میشود. پزشک با در نظر گرفتن شرایط فرد، تشخیص میدهد آیا HBOT برای او مناسب است یا خیر.
۲. بررسی سوابق پزشکی و انجام آزمایشها
پیش از آغاز درمان، پزشک از بیمار شرح حال کامل میگیرد. اطلاعاتی مثل سابقه بیماریهای ریوی، قلبی، گوش و سینوس، جراحیهای اخیر و مصرف داروها اهمیت زیادی دارند. در برخی موارد، ممکن است انجام سیتی اسکن ریه یا تست عملکرد گوش میانی برای اطمینان از ایمنی درمان ضروری باشد.
۳. تعیین اندیکاسیون و حذف موارد منع مصرف
اکسیژنتراپی هایپرباریک تنها در برخی موارد خاص تجویز میشود. اندیکاسیونهای رایج شامل موارد زیر است:
زخمهای دیابتی مقاوم به درمان
سوختگیها
نکروز استخوان پس از پرتودرمانی
آمبولی هوا یا گاز
مسمومیت با مونوکسید کربن
عفونتهای مزمن یا فلپهای پیوندی در خطر نکروز
در مقابل، برخی شرایط مانند پنوموتوراکس درماننشده، آمفیزم شدید، یا سابقه جراحی گوش میانی میتوانند مانع انجام درمان شوند. پزشک باید قبل از شروع، این موارد را ارزیابی کند.
بخش دوم: روند انجام اکسیژنتراپی هایپرباریک
۴. معرفی محفظه و آمادهسازی قبل از ورود
پس از تأیید پزشک، بیمار با محفظه درمانی آشنا میشود. دو نوع اصلی محفظه وجود دارد:
محفظه تکنفره (Monoplace): بیمار بهتنهایی داخل اتاقک شفاف دراز میکشد.
محفظه چندنفره (Multiplace): چند بیمار بهطور همزمان تحت درمان قرار میگیرند و اکسیژن از طریق ماسک یا هود به آنها داده میشود.
پیش از ورود، بیمار باید موارد زیر را رعایت کند:
از پوشیدن لباسهای مصنوعی، لوسیون یا مواد چرب خودداری کند( اغلب در محفظه های تک نفره).
وسایل الکترونیکی (مثل موبایل و ساعت) را به داخل نبرد.
گوشها را در هنگام افزایش فشار مرتباً “پاپ” کند تا از درد و آسیب جلوگیری شود.
۵. شروع جلسه درمان
جلسه معمولاً بین ۶۰ تا ۹۰ دقیقه طول میکشد. در طول این مدت، بیمار اکسیژن ۱۰۰٪ را تحت فشار حدود ۲ تا ۳ اتمسفر تنفس میکند. فشار بهتدریج بالا میرود تا بدن تطبیق پیدا کند.
در محفظه، بیماران میتوانند موسیقی گوش دهند، فیلم ببینند یا از طریق سیستم ارتباطی با پرسنل صحبت کنند.
۶. تغییرات فیزیولوژیک در طول درمان
در اثر افزایش فشار، اکسیژن محلول در پلاسما تا چند برابر حالت عادی افزایش مییابد. این اکسیژن به مناطق کمخون و آسیبدیده میرسد و باعث:
تسریع ترمیم زخمها
کاهش التهاب
بهبود عملکرد گلبول های سفید در مقابله با عفونت
تحریک ساخت کلاژن و رگهای جدید
میشود.
۷. پایان جلسه و خروج از محفظه
در پایان درمان، فشار محفظه بهتدریج کاهش مییابد تا بدن بیمار به شرایط طبیعی بازگردد. این مرحله معمولاً ۱۵ تا ۲۰ دقیقه طول میکشد.
پس از خروج، علائم حیاتی بررسی میشود و بیمار معمولاً میتواند فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرد.
۸. تعداد جلسات مورد نیاز
تعداد جلسات بسته به نوع بیماری متفاوت است:
زخمهای دیابتی: حدود ۲۰ تا ۴۰ جلسه
آسیبهای ناشی از پرتودرمانی: ۳۰ تا ۶۰ جلسه
مسمومیت با مونوکسید کربن: ۱ تا ۴ جلسه
نکروز استخوان: ۲۰ تا ۳۰ جلسه
پزشک پس از ارزیابی پاسخ درمانی، ممکن است تعداد جلسات را افزایش یا کاهش دهد.
بخش سوم: مراقبتهای پس از درمان و نتایج نهایی
۹. مراقبت بعد از جلسات
بعد از هر جلسه توصیه میشود بیمار:
مایعات کافی بنوشد تا اکسیژنرسانی بهتر انجام شود.
در صورت احساس سنگینی گوش یا سرگیجه، به پزشک اطلاع دهد.
تا چند ساعت از پرواز یا کوهنوردی خودداری کند تا تعادل فشار گوش حفظ شود.
۱۰. پیگیری نتایج و ارزیابی نهایی
پیشرفت درمان معمولاً بهصورت دورهای توسط پزشک و پرستار هایپرباریک ثبت میشود. در بیماران زخم دیابتی، اندازه زخم و بافت گرانوله اندازهگیری و با عکسهای قبل مقایسه میشود.
بیشتر بیماران از هفته دوم به بعد، بهبود قابلتوجهی در رنگ و قوام بافت، کاهش ترشحات و درد احساس میکنند.
۱۱. عوارض احتمالی (نادر)
اگرچه HBOT درمانی ایمن است، اما گاهی ممکن است عوارض خفیفی مانند:
درد گوش،خستگی یا خوابآلودگی، احساس فشار در سینوسها و بهندرت تاری موقت دید
رخ دهد. این موارد معمولاً گذرا و قابل کنترل هستند.
۱۲. نتایج نهایی و رضایت بیماران
بیمارانی که درمان را بهطور کامل طی کردهاند، معمولاً از نتایج راضی هستند. در مطالعات، HBOT توانسته است:
سرعت بهبود زخمهای دیابتی را تا دو برابر افزایش دهد.
خطر قطع عضو را به میزان قابلتوجهی کاهش دهد.
در موارد پرتودرمانی، به بهبود بافتهای نکروزه و کاهش درد کمک کند.
بسیاری از بیماران گزارش میدهند که پس از اتمام جلسات، احساس انرژی، خواب بهتر و سلامت عمومی بیشتری دارند.
نتیجهگیری
اکسیژنتراپی هایپرباریک درمانی نوین و ایمن است که با افزایش اکسیژن در بافتها، روند ترمیم بدن را تسریع میکند. از زمان مراجعه تا پایان درمان، مراحل مشخص و قابل پیشبینی وجود دارد. از ارزیابی اولیه توسط پزشک گرفته تا انجام جلسات درمانی و مراقبتهای پس از آن.
با انتخاب مرکز معتبر، پیروی از دستورات پزشک و تکمیل تعداد جلسات توصیهشده، میتوان به نتایج چشمگیری مانند بهبود زخمها، کاهش التهاب و بازسازی بافتهای آسیبدیده دست یافت.
بهطور خلاصه، HBOT پلی است میان فناوری پیشرفته و فرآیند طبیعی ترمیم بدن و راهی ایمن و علمی برای بازگرداندن سلامت در سطح سلولی است.
