مقدمه
زخمهای دیابتی یکی از شایعترین و دردناکترین عوارض بیماری دیابت هستند. در واقع، بیش از ۱۵٪ بیماران دیابتی در طول زندگی خود دچار زخم پا میشوند. این زخمها معمولاً به دلیل جریان خون ضعیف، آسیب عصبی و عفونت ایجاد میشوند و به سختی بهبود پیدا میکنند.
وقتی قند خون برای مدت طولانی بالا باشد، بدن در ترمیم زخمها دچار مشکل میشود. در نتیجه، یک زخم کوچک روی پا میتواند به زخمی بزرگ، عمیق و حتی عفونی تبدیل شود.
متأسفانه بسیاری از این بیماران حتی با درمانهای معمول مثل پانسمان، آنتیبیوتیک و کنترل قند، نتیجهی دلخواه نمیگیرند و در موارد شدید، خطر قطع عضو وجود دارد. در چنین شرایطی، پزشکان از درمانهای کمکی برای نجات بافتها استفاده میکنند. یکی از مؤثرترین این روشها، اکسیژنتراپی هایپرباریک (Hyperbaric Oxygen Therapy یا HBO) است؛ درمانی که به بدن کمک میکند تا خودش را سریعتر ترمیم کند.
اکسیژنتراپی هایپرباریک چیست؟
اکسیژنتراپی هایپرباریک یا به اختصار HBO، روشی است که در آن بیمار درون اتاق یا محفظهای مخصوص قرار میگیرد و اکسیژن خالص ۱۰۰ درصدی را در فشار بالاتر از هوای معمول تنفس میکند.
فشار بالاتر باعث میشود اکسیژن بیشتری در خون حل شود و این اکسیژن اضافه میتواند حتی به مناطقی از بدن برسد که به دلیل دیابت، جریان خون در آنها کم شده است. به همین دلیل این روش مانند “تزریق انرژی حیاتی” برای سلولهای خسته و آسیبدیده عمل میکند.
هر جلسه درمان معمولاً بین ۶۰ تا ۹۰ دقیقه طول میکشد و بیمار در این مدت در محفظه دراز میکشد و اکسیژن تنفس میکند. درمان بدون درد است و معمولاً در چندین جلسه (حدود ۲۰ تا ۴۰ جلسه بسته به نوع زخم) انجام میشود.
اکسیژنتراپی چگونه به ترمیم زخم دیابتی کمک میکند؟
در بیماران دیابتی، جریان خون ضعیف و اکسیژنرسانی ناکافی یکی از دلایل اصلی تأخیر در بهبود زخم است. HBO با افزایش اکسیژن در بافتها، چندین مکانیسم مفید را فعال میکند:
۱. افزایش اکسیژنرسانی به بافتها
در حالت عادی، گلبولهای قرمز وظیفه انتقال اکسیژن را دارند. اما در درمان هایپرباریک، اکسیژن بهصورت مستقیم در پلاسما (مایع خون) حل میشود. این یعنی حتی نواحی کمخون و آسیبدیده هم میتوانند از اکسیژن کافی برخوردار شوند.
۲. تحریک تشکیل عروق جدید
اکسیژن زیاد باعث فعال شدن سلولهایی میشود که وظیفه ساخت رگهای خونی جدید را دارند (فرآیند آنژیوژنز). در نتیجه، خونرسانی به محل زخم بهتر میشود و بافتها سریعتر ترمیم میشوند.
۳. کاهش التهاب و ورم
اکسیژندرمانی باعث کاهش تورم اطراف زخم و کاهش التهاب میشود. این موضوع به جریان خون بهتر و درد کمتر کمک میکند.
۴. تقویت سیستم ایمنی بدن
در محیطهای کماکسیژن، گلبولهای سفید توانایی کشتن باکتریها را از دست میدهند. HBO با تأمین اکسیژن کافی، عملکرد سیستم ایمنی را تقویت کرده و عفونت را سریعتر کنترل میکند.
۵. تحریک تولید کلاژن و بافت جدید
اکسیژن در ساخت کلاژن و بازسازی بافتهای پوست نقش حیاتی دارد. در جلسات HBO، فیبروبلاستها فعالتر میشوند و بافت جدید سریعتر تشکیل میشود.
شواهد علمی درباره اثر اکسیژنتراپی در زخم دیابتی
مطالعات متعددی نشان دادهاند که اکسیژنتراپی هایپرباریک میتواند روند ترمیم زخمهای دیابتی را بهطور قابل توجهی تسریع کند.
در مطالعهای منتشر شده در مجله Diabetes Care، بیماران دیابتی که ۳۰ جلسه اکسیژنتراپی انجام داده بودند، نسبت به گروه کنترل، کاهش چشمگیری در اندازه و عمق زخم داشتند.
در بررسی دیگری در Journal of Wound Care مشخص شد که HBO احتمال قطع عضو را تا ۴۰٪ کاهش میدهد.
همچنین گزارشهای بالینی نشان میدهد که بیماران پس از چند هفته درمان، کاهش بوی زخم، کاهش ترشحات و رشد بافت تازه را تجربه کردهاند.
به زبان ساده، این درمان به بدن کمک میکند تا توان طبیعی ترمیم خود را بازیابد.
