اکسیژن‌درمانی هایپربار (HBOT): چگونه برای جلسه درمانی آماده شویم؟

مقدمه

اکسیژن‌درمانی هایپرباریک (HBOT) یکی از مؤثرترین روش‌های درمانی نوین است که با استفاده از اکسیژن ۱۰۰٪ و افزایش فشار محیط، به تقویت گردش خون، ترمیم بافت‌ها، کنترل عفونت‌ها و بهبود زخم‌های مزمن کمک می‌کند. HBOT برای بیماران دیابتی، مبتلایان به عوارض رادیوتراپی، بیماران با آسیب‌های بافت نرم، زخم‌های ایسکمیک، شکستگی‌های دیرجوش و حتی موارد اضطراری مثل مسمومیت با مونوکسیدکربن استفاده می‌شود.

با وجود اینکه بسیاری از بیماران از اثرات درمان آگاه‌اند، اما نحوه آماده‌سازی برای جلسه هایپربار نکته‌ای است که کمتر درباره آن صحبت شده؛ در حالی که آماده‌سازی صحیح، هم ایمنی بیمار را تضمین می‌کند و هم عملکرد درمان را به حداکثر می‌رساند.

این مقاله راهنمایی کامل، علمی و کاربردی برای بیمارانی است که قصد شرکت در جلسات HBOT را دارند و می‌خواهند بدانند از چند ساعت قبل، چه نکاتی را رعایت کنند و داخل اتاق فشار چگونه حضور یابند.

چرا آماده‌سازی برای HBOT اهمیت دارد؟

هر جلسه درمان هایپربار حدود ۶۰ الی ۹۰ دقیقه طول می‌کشد و بدن در این مدت در معرض فشار و اکسیژن بالا قرار می‌گیرد. رعایت توصیه‌های پیش از درمان باعث:

کاهش عوارض احتمالی مانند درد گوش یا سینوس

جلوگیری از خطر آتش‌سوزی ناشی از وسایل ممنوعه

افزایش کیفیت تنفس و اثربخشی اکسیژن‌رسانی

کاهش اضطراب بیمار

هماهنگی بهتر با تیم درمان

به همین دلیل آمادگی قبل از جلسه، بخشی از درمان محسوب می‌شود.

چه کسانی باید قبل از HBOT بررسی پزشکی شوند؟

طبق استانداردهای UHMS، افراد زیر حتماً باید ارزیابی دقیق‌تری داشته باشند:

بیماران با سابقه مشکلات سینوسی و گوش میانی

افراد دچار آسم کنترل‌نشده یا بیماری ریوی

بیماران قلبی (خصوصاً EF پایین)

افراد دارای کلاستروفوبیا

بیماران با سابقه جراحی گوش، ریه یا سینوس

زنان باردار

اگر تیم درمان تشخیص دهد، ابتدا مشاوره گوش و حلق و بینی، ریه یا قلب انجام می‌شود تا ایمنی درمان تضمین گردد.

راهنمای جامع آماده‌سازی قبل از جلسه اکسیژن‌درمانی هایپربار:

در این بخش، تمام نکات لازم را به صورت کامل و دسته‌بندی‌شده می‌خوانید.

الف) ۲۴ ساعت قبل از جلسه درمان

۱. از مصرف دخانیات خودداری کنید

سیگار و قلیان باعث کاهش شدید اکسیژن‌رسانی می‌شوند.

طبق تحقیقات، اثر سیگار تا ۸ ساعت در خون باقی می‌ماند و درمان را کم‌اثر می‌کند.

۲. از مصرف الکل و مواد محرک اجتناب کنید

الکل و محرک‌ها روی فشار خون، تعادل بدن و سیستم عصبی اثر می‌گذارند و می‌توانند باعث بی‌ثباتی در اتاق فشار شوند.

۳. مصرف داروهای تجویز شده را ادامه دهید

به‌جز داروهای خاصی مثل دوکسوروبیسین یا برخی داروهای شیمی‌درمانی که پزشک باید بررسی کند.

ب) ۶–۸ ساعت قبل از جلسه

۱. غذای سبک مصرف کنید

غذاهای مناسب:

نان و پروتئین سبک

میوه، سبزیجات، سوپ یا سالاد

یک وعده کم‌چرب و کم‌ادویه

غذاهای نامناسب:

غذاهای چرب، سنگین و سرخ‌شده

نوشابه گازدار

حبوبات نفاخ

در صورت گرسنگی شدید، قند خون افت می‌کند و بیمار داخل اتاق فشار احساس ضعف خواهد کرد.

۲. از نوشیدنی‌های کافئین‌دار زیاد اجتناب کنید

چای پررنگ، قهوه، نسکافه و نوشیدنی های انرژی‌ زا ممکن است ضربان قلب را بالا ببرند و اضطراب ایجاد کنند.

ج) ۱–۲ ساعت قبل از شروع درمان

۱. لباس مناسب بپوشید

طبق استاندارد جهانی ایمنی آتش‌سوزی در دستگاه های تک نفره:

✔ فقط لباس نخی

✔ بدون زیپ فلزی، جیب زیاد، یا اکسسوری

✔ بدون پودر بدن یا کرم چرب

بیمار باید لباس مخصوص مرکز را بپوشد تا احتمال اشتعال اکسیژن به صفر برسد.

۲. هیچ نوع وسیله ممنوعه با خود نبرید

ممنوعیت‌ها شامل:

موبایل

باتری، هندزفری، سمعک بدون هماهنگی

فندک

کرم و وازلین

اسپری‌ها

دستگاه‌های الکترونیک

برخی از این موارد موجب آرک الکتریکی و جرقه می‌شوند.

۳. گوش‌ها و سینوس‌ها را آماده کنید

راهکارهای جلوگیری از آسیب فشاری گوش:

مانور والسالوا

بلع مکرر

استفاده از اسپری ضداحتقان با مشورت پزشک

بیماران سینوزیتی ممکن است نیاز به درمان اولیه داشته باشند.

۴. به سرویس بهداشتی مراجعه کنید

داخل اتاق فشار امکان خروج وجود ندارد.

د) هنگام ورود به اتاق فشار

۱. حس آرامش داشته باشید

اتاق فشار محیطی ایمن است و همیشه تکنسین کنار بیمار حضور دارد.

۲. دستورالعمل تنفس را رعایت کنید

در برخی پروتکل‌ها:

۲۰ دقیقه تنفس اکسیژن

۵ دقیقه هوای معمولی (Air Break)

برای جلوگیری از تشنج اکسیژنی طراحی شده است.

۳. به علائم بدن خود گوش دهید

اگر احساس کردید گوش درد، سینوس درد،اضطراب،گرما،تهوع یا تاری دید دارید فوراً اطلاع دهید.

این علائم معمولاً با تنظیم فشار برطرف می‌شود.

نکات مهم بعد از جلسه درمان:

پایان جلسه به معنای پایان مراقبت نیست.

۱. تا ۳۰ دقیقه استراحت کنید

به بدن فرصت دهید فشار اکسیژن را تنظیم کند.

۲. آب کافی بخورید

برای پیشگیری از سردرد، دهان خشک و خستگی.

۳. از پرواز یا غواصی تا ۱۲ ساعت پرهیز کنید

این کار باعث آسیب فشار و خطر آمبولی گاز می‌شود.

۴. مصرف داروها را طبق برنامه ادامه دهید

اکسیژن هایپرباریک مکمل درمانی است، نه جایگزین کامل.

چه چیزهایی داخل اتاق فشار طبیعی است؟

بیماران ممکن است این موارد را تجربه کنند:

احساس گرما در شروع درمان

تغییر حس گوش مثل صعود به هواپیما

خواب‌آلودگی

حس فشار خفیف روی پوست

تمام این موارد طبیعی است.

چه چیزهایی غیرطبیعی و هشداردهنده است؟

اگر موارد زیر دیده شد، حتماً باید اطلاع دهید:

درد شدید گوش

درد سینوس

سرفه خشک شدید

دید تونلی

گزگز لب‌ها

بی‌قراری

نفس‌تنگی

تکنسین فوراً فشار را تنظیم می‌کند و مشکل برطرف می‌شود.

نقش تجهیزات استاندارد در ایمنی بیمار:

یک مرکز استاندارد باید:

دستگاه چندنفره یا تک‌نفره دارای تأییدیه FDA/CE

مانیتورینگ اکسیژن و فشار

سیستم تهویه داخلی

پروتکل اورژانس

تیم آموزش‌دیده

اتاق کنترل با دید مستقیم

داشته باشد.

کیفیت دستگاه تأثیر مستقیم بر نتیجه درمان دارد.

نتیجه‌گیری

آماده‌سازی برای جلسه اکسیژن‌درمانی هایپرباریک یکی از مهم‌ترین بخش‌های فرآیند درمان است. رعایت نکاتی مانند پرهیز از مواد ممنوعه، پوشیدن لباس مناسب، مدیریت گوش‌ها و سینوس‌ها، مصرف غذای سبک و هماهنگی کامل با تیم درمانی، به افزایش ایمنی و اثربخشی جلسات کمک می‌کند.

اکسیژن هایپرباریک درمانی کاملاً ایمن، علمی و مؤثر است؛ به شرطی که:

بیمار به‌درستی ارزیابی شود

دستگاه استاندارد باشد

تیم درمان آموزش‌دیده باشد

و اصول آماده‌سازی رعایت شود

با رعایت این نکات، بیمار می‌تواند با آرامش و بالاترین درصد موفقیت وارد اتاق هایپربار شود و از فواید عمیق آن مانند بهبود زخم‌ها، کاهش التهاب، افزایش اکسیژن‌رسانی و ترمیم سریع‌تر بافت‌ها بهره‌مند گردد.