مقدمه
عفونتهای استخوانی یا استئومیلیت از جمله بیماریهای مقاوم و مزمنی هستند که درمان آنها بهویژه در بیماران دیابتی یا مبتلایان به زخمهای مزمن، همواره یک چالش بزرگ پزشکی محسوب میشود. با وجود آنتیبیوتیکهای قوی و روشهای جراحی مدرن، برخی از این عفونتها بهسختی به درمان پاسخ میدهند و ممکن است منجر به تخریب بافت استخوان یا حتی قطع عضو شوند.
در سالهای اخیر، اکسیژندرمانی هایپربار (Hyperbaric Oxygen Therapy – HBOT) بهعنوان یک روش کمکی مؤثر در درمان استئومیلیتهای مزمن و مقاوم مورد توجه پزشکان قرار گرفته است. این روش با افزایش فشار اکسیژن در بدن، به تحریک روند ترمیم، کاهش عفونت و بهبود عملکرد سلولهای ایمنی کمک میکند.
در ادامه به بررسی علمی و کاربردی اثرات HBOT در درمان عفونتهای استخوانی، مکانیسمهای عملکردی، مطالعات بالینی، مزایا و تجربه بیماران در مرکز تخصصی اکسیژنتراپی هایپرباریک تریتا میپردازیم.
مکانیسم اثر اکسیژندرمانی هایپربار در درمان عفونتهای استخوانی
اکسیژندرمانی هایپربار، درمانی است که در آن بیمار درون محفظهای با فشار بیش از فشار اتمسفر (معمولاً بین ۲ تا ۳ اتمسفر) قرار گرفته و اکسیژن خالص استنشاق میکند. این فرایند باعث افزایش چند برابری غلظت اکسیژن محلول در پلاسما میشود.
در نتیجه، اکسیژن به بافتهای عمقی و مناطق کمخون که معمولاً در استخوانهای عفونی دیده میشوند، نفوذ میکند.
مهمترین اثرات فیزیولوژیک HBOT در استئومیلیت شامل موارد زیر است:
افزایش اکسیژن بافتی: اکسیژن محلول به نواحی ایسکمیک استخوان میرسد و شرایط را برای بازسازی سلولی فراهم میکند.
افزایش عملکرد نوتروفیلها: در حضور اکسیژن بالا، گلبولهای سفید قدرت تخریب باکتریها را بهطور چشمگیری افزایش میدهند.
تحریک نئوواسکولاریزاسیون: تشکیل عروق جدید در بافتهای استخوانی به اکسیژن بالا وابسته است و با HBOT تسریع میشود.
کاهش تورم و التهاب: فشار اکسیژن موجب تنگی عروق و کاهش ادم بافتی در نواحی عفونی میگردد.
تقویت اثر آنتیبیوتیکها: برخی داروهای آنتیبیوتیک (مانند آمینوگلیکوزیدها و سفالوسپورینها) در حضور اکسیژن بهتر عمل میکنند.
۲. شواهد بالینی دربارهی HBOT و استئومیلیت
مطالعات متعددی در دنیا، تأثیر مثبت اکسیژندرمانی هایپربار را در درمان استئومیلیت مزمن مقاوم به درمانهای استاندارد نشان دادهاند.
بر اساس مقالهای در Journal of Bone and Joint Surgery، بیش از ۸۰٪ بیماران مبتلا به استئومیلیت مزمن که با HBOT درمان شدند، به بهبودی پایدار دست یافتند.
همچنین، در بررسیهای دیگر مشخص شده که افزودن HBOT به درمان آنتیبیوتیکی و دبریدمان جراحی، میزان قطع عضو را تا ۴۰٪ کاهش داده است.
در بیمارانی که دچار زخمهای دیابتی با عفونت استخوانی بودند، HBOT باعث شد زمان بهبود زخم تا نصف کاهش یابد و سطح CRP و ESR (نشانگرهای التهاب) بهطور قابل ملاحظهای پایین بیاید.
اکسیژن هایپرباریک در درمانچ در انواع استئومیلیتها
اکسیژندرمانی هایپربار در طیف گستردهای از عفونتهای استخوانی مفید است، از جمله:
استئومیلیت دیابتی (در بیماران با زخمهای کف پا و انگشتان)
استئومیلیت پس از جراحی یا شکستگی
استئومیلیت ناشی از پرتودرمانی یا نکروز استخوانی پس از رادیوتراپی
استئومیلیت ناشی از سوختگی یا زخمهای فشار طولانیمدت
در همهی این موارد، HBOT با بهبود اکسیژنرسانی، کاهش بار باکتریایی و تحریک رشد بافت سالم استخوانی نقش مهمی دارد.
تجربه مرکز اکسیژندرمانی هایپرباریک تریتا در درمان عفونتهای استخوانی
مرکز اکسیژنتراپی هایپرباریک تریتا یکی از پیشرفتهترین مراکز درمانی کشور است که مجهز به بزرگترین دستگاه چندنفره هایپرباریک ایران میباشد.
در این مرکز، بیماران پیش از شروع درمان، توسط پزشکان متخصص شرححالگیری دقیق، معاینات گوش و ریه، و بررسیهای آزمایشگاهی و تصویربرداری (مانند CT scan) را انجام میدهند تا خطرات احتمالی به حداقل برسد.
پرسنل این مرکز آموزشدیده و باتجربه هستند و جلسات درمانی زیر نظر مستقیم پزشک فوقتخصص انجام میشود.
در درمان بیماران مبتلا به استئومیلیت مزمن، نتایج بالینی نشان داده است که:
شدت درد استخوانی در بیش از ۷۵٪ بیماران کاهش یافته است.
ترمیم زخمهای پوستی مرتبط با استخوان در ۶۰ تا ۸۰٪ موارد تسریع شده است.
احتمال بازگشت عفونت پس از درمان کامل HBOT کمتر از ۱۵٪ گزارش شده است.
پروتکل درمانی و تعداد جلسات
درمان عفونت استخوانی با HBOT معمولاً شامل ۲۰ تا ۴۰ جلسه است که هر جلسه حدود ۶۰ تا ۹۰ دقیقه طول میکشد.
در هر جلسه، بیمار در معرض اکسیژن خالص با فشار حدود ۲ تا ۲.۸ اتمسفر قرار میگیرد.
برای پیشگیری از مسمومیت اکسیژنی، در میانهی هر جلسه زمانهای کوتاه استراحت (air break) در نظر گرفته میشود تا سطح اکسیژن در بدن بهطور طبیعی تنظیم شود.
مزایای استفاده از HBOT در استئومیلیت
بهبود سریعتر روند ترمیم استخوان
کاهش نیاز به جراحی مجدد یا برداشت بافت آلوده
افزایش پاسخ بدن به آنتیبیوتیکها
کاهش درد و التهاب
کاهش خطر قطع عضو در بیماران دیابتی
ارتقاء کیفیت زندگی و بازگشت سریعتر به فعالیتهای روزمره
عوارض احتمالی و اقدامات پیشگیرانه
هرچند اکسیژندرمانی هایپرباریک یک روش ایمن محسوب میشود، ولی گاهی ممکن است عوارضی خفیف مانند آسیب فشاری گوش یا سینوس، تغییر موقتی دید (میوپی برگشتپذیر)، یا احساس پری در گوش ایجاد شود.
در مرکز تریتا، برای جلوگیری از این عوارض، قبل از هر درمان، بیماران از نظر سلامت گوش، سینوس و ریه معاینه میشوند و در طول درمان تحت نظارت دقیق پزشک هستند.
نتیجهگیری
اکسیژندرمانی هایپربار (HBOT) روشی نوین و اثباتشده در درمان عفونتهای استخوانی مزمن و مقاوم است که با افزایش اکسیژن بافتی، تحریک سیستم ایمنی و بهبود جریان خون، نقش کلیدی در کنترل و ترمیم بافتهای استخوانی آسیبدیده دارد.
افزودن این روش به درمانهای مرسوم، میتواند احتمال بهبودی کامل را افزایش داده و خطر عوارض طولانیمدت را کاهش دهد.
مرکز اکسیژنتراپی هایپرباریک تریتا با در اختیار داشتن بزرگترین و مجهزترین دستگاه چندنفره کشور و تیمی از پزشکان و پرسنل متخصص، آماده ارائهی خدمات درمانی در سطح استاندارد جهانی است.
تجربه بیماران نشان داده که HBOT در این مرکز نهتنها باعث تسریع درمان عفونتهای استخوانی شده، بلکه کیفیت زندگی بیماران را نیز به شکل چشمگیری بهبود بخشیده است.
){kind=link}