مقدمه
اکسیژنتراپی هایپرباریک (Hyperbaric Oxygen Therapy – HBOT) یکی از روشهای نوین و علمی در درمان زخمها، سوختگیها، عفونتهای مقاوم و بسیاری از بیماریهای ناشی از کمبود اکسیژن در بدن است.
در این روش، فرد داخل محفظهای قرار میگیرد و اکسیژن خالص را با فشاری بالاتر از فشار هوای معمول (حدود ۲ تا ۳ اتمسفر) تنفس میکند.
افزایش فشار باعث میشود اکسیژن نهتنها توسط گلبولهای قرمز، بلکه بهطور مستقیم در پلاسما و مایعات بدن حل شود و به نواحیای که خونرسانی ضعیفی دارند (مثل زخمهای دیابتی یا بافتهای آسیبدیده پس از پرتودرمانی) برسد.
با وجود مزایای فراوان، یکی از پرسشهای پرتکرار بیماران قبل از شروع درمان این است که:
🔹 آیا اکسیژنتراپی هایپرباریک درد دارد؟
🔹 چگونه باید برای جلسه درمان آماده شویم؟
🔹 چه لباسی مناسب ورود به محفظه است؟
در ادامه، به تمامی این پرسشها با زبان ساده و علمی پاسخ میدهیم تا بدانید قبل، حین و بعد از جلسات اکسیژنتراپی چه انتظاری باید داشته باشید.
آیا اکسیژنتراپی هایپرباریک درد دارد؟
پاسخ کوتاه این است: خیر، اکسیژنتراپی هایپرباریک کاملاً بدون درد است.
در طول جلسه، شما داخل کابین یا اتاقی شفاف و روشن قرار میگیرید.
در محیطی آرام، اکسیژن خالص تحت فشار بالا به بدن شما وارد میشود.
هیچ تزریق، برش یا تماس فیزیکی با بدن انجام نمیشود.
بیماران معمولاً در طول درمان احساس آرامش، سبکی و گاهی خوابآلودگی دارند.
برخی افراد حس فشار مختصری در ناحیه گوشها (مشابه هنگام پرواز یا بالا رفتن از کوه) تجربه میکنند که بهراحتی با چند بار بلع یا خمیازه رفع میشود.
اگر بیمار در طول جلسه احساس ناراحتی کند، فشار بهتدریج کاهش داده میشود تا بدن سازگار شود.
در دستگاههای مدرن مانند محفظههای مرکز اکسیژنتراپی بیمارستان تریتا، سیستم کنترل فشار دیجیتال و مانیتورینگ دقیق وجود دارد که باعث میشود روند درمان کاملاً ایمن و بدون درد پیش برود.
چرا بعضی افراد فکر میکنند ممکن است درد داشته باشد؟
این تصور معمولاً به خاطر واژهی “فشار بالا” است. اما باید بدانید که:
فشار در دستگاه بهتدریج افزایش مییابد و بدن فرصت تطابق دارد.
هیچ فشاری به عضلات یا مفاصل وارد نمیشود.
اکسیژن کاملاً بیبو و بیطعم است و تنفس آن احساس خاصی ندارد.
تنها حسی که ممکن است ایجاد شود، تغییر موقتی در فشار گوش است؛ مشابه حس پر شدن گوش هنگام پرواز که ظرف چند ثانیه رفع میشود.
نحوه آمادهسازی قبل از اکسیژنتراپی هایپرباریک
برای انجام هر چه ایمنتر جلسات HBOT، رعایت چند نکته ساده و مهم ضروری است:
۱. مشاوره و ارزیابی اولیه
قبل از اولین جلسه، پزشک متخصص شرح حال کامل، بررسی فشار خون، اکسیژن خون، وضعیت ریه، سینوسها و گوش را انجام میدهد.
در صورت وجود بیماریهایی مانند آمفیزم شدید ریه، عفونت گوش یا تب بالا، درمان تا بهبود به تعویق میافتد.
۲. پرهیز از برخی مواد
۲ تا ۳ ساعت قبل از درمان، از مصرف کافیین زیاد، الکل، سیگار یا مواد چرب خودداری کنید.
در محفظه های تک نفره باید از بهکاربردن عطر، اسپری، کرم چرب یا مواد آرایشی قابل اشتعال پرهیز کنید، چون محفظه با اکسیژن خالص پر میشود و ایمنی باید کاملاً رعایت گردد.
اگر از داروهای خاصی مانند انسولین، داروهای ضدصرع یا داروهای گوش استفاده میکنید، پزشک باید مطلع شود تا تنظیمات لازم انجام شود.
۳. تغذیه مناسب
بهتر است با معده خیلی پر یا خیلی خالی وارد محفظه نشوید. یک وعده سبک (مثلاً نان و پنیر یا سوپ رقیق) بهترین انتخاب است تا در طول جلسه احساس سبکی و آرامش داشته باشید.
۴. برداشتن وسایل الکترونیکی
قبل از ورود به محفظه ساعت، تلفن همراه، فندک، کارت بانکی یا هر وسیله الکترونیکی باید خارج شود.
در محفظههای پزشکی، تنها وسایلی مجاز هستند که از قبل تأیید ایمنی گرفتهاند.
لباس مناسب برای اکسیژنتراپی هایپرباریک
انتخاب لباس مناسب یکی از مهمترین نکات ایمنی و راحتی در طول جلسات است.
🔹 ویژگی لباس مناسب:
در محفظه های تک نفره باید لباس از جنس پنبهای و بدون مواد مصنوعی یا الیاف پلاستیکی، بدون زیپ فلزی، دکمه فلزی یا تزئینات درخشان باشد
در بیمارستان تریتا، به علت استفاده از دستگاه چند نفره نیاز به تعویض لباس یا پوشیدن لباس مخصوص نیست اما بهتر است لباس سبک، آزاد و راحت باشد تا حرکت و تنفس بهراحتی انجام شود.
مراقبت از پوست و مو پیش از جلسه
بهتر است قبل از درمان، صورت و بدن خود را از هرگونه کرم، لوسیون یا روغن چرب پاک کنید.
موها باید خشک و بدون اسپری یا ژل باشند.
آرایش و لاک ناخن تأثیری در روند درمان ندارد، اما توصیه میشود در جلسات مکرر از مواد آرایشی سنگین استفاده نکنید تا پوست راحتتر تنفس کند.
⏱️ طول هر جلسه و احساس درون محفظه
هر جلسه معمولاً بین ۶۰ تا ۱۲۰ دقیقه طول میکشد.
در این مدت، بیمار در حالت درازکش یا نشسته قرار دارد و از طریق ماسک اکسیژن خالص تنفس میکند.
در محفظههای تکنفره (Monoplace)، بیمار تنهاست و ارتباط صوتی با پرسنل دارد. در محفظههای چندنفره (Multiplace)، چند بیمار همزمان درمان میشوند و تکنسین در کنارشان حضور دارد.
در طول درمان میتوانید:
چشمها را ببندید و استراحت کنید،
به موسیقی گوش دهید،
یا حتی با پزشک صحبت کنید.
احساس معمول بیماران شامل سبکی، گرمای ملایم در بدن و آرامش ذهنی است. برخی افراد پس از جلسه، انرژی بیشتری احساس میکنند.
پس از پایان درمان چه باید کرد؟
بعد از خروج از محفظه، برای چند دقیقه در محیط بیرون بنشینید تا فشار بدن به حالت طبیعی برگردد.
بهتر است بلافاصله مایعات بنوشید تا اکسیژن محلول سریعتر در بدن پخش شود.
میتوانید همان روز فعالیتهای روزمرهتان را انجام دهید؛ نیازی به استراحت یا محدودیت خاصی نیست.
در صورت احساس خستگی خفیف، کمی خواب یا استراحت کوتاه کافی است.
در بیشتر بیماران، پس از چند جلسه، بدن کاملاً با تغییر فشار سازگار میشود و دیگر هیچ احساس خاصی وجود ندارد.
هشدارهای ایمنی مهم
اکسیژنتراپی هایپرباریک درمانی کاملاً ایمن است، اما رعایت این موارد ضروری است:
در صورت سرماخوردگی یا گرفتگی سینوسها، به پزشک اطلاع دهید.
اگر احساس فشار زیاد در گوش داشتید، سریع اطلاع دهید تا فشار کاهش یابد.
از آوردن وسایل الکتریکی یا قابل اشتعال (حتی خودکار یا فندک) خودداری کنید.
در زنان باردار یا بیماران با بیماریهای خاص (مثل COPD پیشرفته یا تشنج کنترلنشده) باید قبل از درمان مشاوره تخصصی انجام شود.
جمعبندی
اکسیژنتراپی هایپرباریک (HBOT) یکی از ایمنترین و بدوندردترین روشهای درمانی در پزشکی مدرن است.
در طول درمان، تنها احساسی که ممکن است تجربه کنید، فشار جزئی در گوشهاست که موقتی و قابل کنترل است.
با رعایت چند نکته ساده مانند پوشیدن لباس مناسب، پرهیز از مواد آرایشی یا الکتریکی، تغذیه سبک و آرامش ذهنی میتوانید تجربهای کاملاً راحت و مفید از درمان داشته باشید.
اکسیژن هایپرباریک نهتنها بدون درد است بلکه برای بسیاری از بیماران تجربهای آرامشبخش محسوب میشود. فرصتی برای بازیابی انرژی، تسریع ترمیم زخمها و بهبود عملکرد بدن در محیطی ایمن و کنترلشده.
اگر قصد دارید جلسات اکسیژنتراپی را آغاز کنید، با اطمینان خاطر بدانید که این روش تأییدشدهی FDA، غیرتهاجمی و بدون هیچ نیاز به بیهوشی یا بستری است.
در مراکزی مانند بیمارستان تریتا، تمامی مراحل درمان با نظارت پزشک متخصص و تجهیزات استاندارد انجام میشود تا شما در هر جلسه، احساس آرامش، ایمنی و اثربخشی حداکثری داشته باشید.
